Radikal düşärgänin növbäti saxtakarlığı

Yeni Azärbaycan

“Facebook”da qapalı bir qrup yaradıb ictimai müzakirä täşkil etdiyini iddia edänlär vä digär şäxslärin bu müzakirälärdä iştirakına ängäl törädänlär radikal müxalifätin söz azadlığı, fikir plüralizmi, insan haqları prinsiplärinä necä yanaşdığını növbäti däfä ortaya qoyur

Bu gün dünyanın inkişaf etmiş bütün ölkälärindä olduğu kimi Azärbaycanda da söz vä mätbuat azadlığı mövcuddur. Täbii ki, bu azadlıq imkan verir ki, ölkämizdä dä insanlar sosial şäbäkälärdä, xüsusilä dä “Facebook”da müxtälif qruplar yaratsınlar vä aktual hesab etdikläri mäsäläläri müzakiräyä çıxarsınlar. Eyni zamanda, ictimai xarakter daşıyan, hämçinin, hansısa bir formada ähämiyyät käsb edän mäsälälärlä bağlı açılan müzakirälärdä iştirak etmäk här bir vätändaşın haqqıdır. Yäni, ägär söhbät ictimai müzakirälärdän gedirsä, hämin müzakirälärin birbaşa ölkämizlä bağlılığı varsa, o zaman här bir vätändaş bu müzakirälärdä iştirak etmäk haqqına sahib olmalıdır. Lakin täässüflär olsun ki, ölkämizdäki radikal müxalifät qüvväläri digär mäsälälärdä olduğu kimi, bu mäsälädä dä saxtakarlıq edirlär. Belä ki, radikal düşärgäyä, xüsusilä dä Müsavat Partiyasına vä AXCP-yä yaxınlıqları ilä seçilänlärin “Facebook”da yaratdıqları qruplara üzvlüyä hämin qrupların yaradıcıları täräfindän süni ängällär törädilir. Redaksiyamıza daxil olan şikayätlärdä qeyd edilir ki, bu sırada olan “Azadlıq-Free Azärbaycan”, “İstefa”, “Azadlıq” vä s. kimi qrupların yaradıcıları hämin qruplara üzv olmaq, yaxud da açılan müzakirälärdä iştrak etmäk istäyän şäxslärin hüquqlarını kobud şäkildä pozurlar. Daha doğrusu, bunlardan bäzilärinin açıq qruplar olduğu bildirilsä dä, onlara üzvlüklä bağlı edilän müraciätlär cavablandırılmır. Mäsälän, “İstefa” qrupu öz sähifäsinin geniş ictimai polemika üçün açıq olduğunu elan edib. Qrupun sähifäsinin üz qabığında “Azärbaycanda vä dünyada gedän siyasi prosesläri azad müzakirä etmäk, onlar ätrafında fikir mübadiläsi aparmaq üçün yaradılan qrupdur” yazılsa da, bu sähifäyä här hansı färqli fikir bildirmäk mümkün deyil. Eyni zamanda, ictimai müzakirälär apardıqlarını iddia edän radikalların yaratdıqları bäzi qrupların qapalı olduğu bildirilir ki, bu da ümumiyyätlä ictimai müzakirä fikrinin fälsäfäsinä ziddir vä radikal müxalifätin söz azadlığı, fikir plüralizmi vä insan haqları prinsiplärinä necä yanaşdığını növbäti däfä ortaya qoyur. Elä jurnalist-ekspert Azär Häsrätlä müsahibämizdä dä bu addımların nä däräcädä doğru olub-olmamasına aydınlıq gätirmäyä çalışdıq.

– Ümumiyyätlä, “Facebook”da açıq vä ya qapalı qrupların yaradılması hansı prinsiplärä äsaslanır?

– “Facebook”da sähifä yaradanlar, müxtälif qruplar täşkil edänlär hämin qrupların açıq vä ya qapalı olması ilä bağlı öz qärarlarını verirlär. Vä birmänalı olaraq qapalı qruplar o demäkdir ki, hämin qrupu yaradan, yaxud da o sähifäni açan şäxslär bu sähifänin qapalı tutulmasına qärar verir. Äslindä, bu “Facebook”un fälsäfäsinä zidd deyil. Amma çoxsaylı qruplar vä sähifälär var ki, onlar här käs üçün açıqdır.Yäni qrupun vä ya sähifänin qaydalarına ämäl edän, hämçinin, hämin qaydaları qäbul edän istänilän şäxs qrupa üzv ola bilär. Qrupa üzv olduqdan sonra täbiidir ki, o, qrupun digär üzvläri ilä yanaşı burada şärh yaza, öz fikrini çatdıra, yaxud älavä xäbärlär paylaşa bilär. Buna görä dä ona heç kimin yasaq qoymaq haqqı yoxdur. Yalnız bir halda yasaq qoyula bilär ki, hämin şäxs qrupa üzv olduqdan sonra davamlı olaraq qrupun qaydalarına ziddi ämällär törätsin. Mäsälän, hansısa konkret bir mädäni hadisä ilä bağlı qrup yaradılırsa vä bir şäxs orada davamlı olaraq siyasi şüarlar säsländirirsä, ona xäbärdarlar edilir ki, bura hämin mäqsädlär üçün qurulmayıb. Amma tutaq ki, bir siyasi qrup yaradılıbsa vä onun xäbär çärçiväsi müäyyänläşdirilmäyibsä, hämin qrupda här käs istädiyi xäbäri, istädiyi fikri (täbii ki, tähqir olmadan-A.H) paylaşmaqda azaddır. Bu azadlığı isä heç kim mähdudlaşdıra bilmäz. Ägär här hansı bir “Faceebok” istifadäçisi üzv olduğu qrupda haqsız olaraq här hansı formada mähdudiyyätä tuş gälirsä onun haqqı var ki, “Faceebok”un müvafiq xidmätindän istifadä edäräk, şikayätini bildirsin. Belä şikayätin sayı çox olduğu halda hämin qrupla bağlı “Faceebok” adminläri, yäni inzibatçıları tädbir görür vä bu mäsälä hätta qrupun bağlanmasına qädär gedib çıxa bilär. Yäni, azadlıqdan, särbäst fikrin ifadäsindän söhbät gedirsä açıq qruplarda, hämin qrupların açıq şäkildä bäyan edilmiş qaydalarına zidd häräkät etmädikcä heç bir qrup üzvünä mähdudiyyät tätbiq edilä bilmäz.

– Ägär kimsä iddia edirsä ki, män “Faceebok”da ictimai müzakirä aparıram vä bunun äksinä olaraq, ictimai adlandırdığı müzakiräni qapalı aparırsa, bu ümumiyyätlä demokratiyaya, söz azadlığına nä däräcädä uyğundur?

– Täbiidir ki, ictimai müzakirädän söhbät gedirsä, bunun mahiyyäti artıq adındadır. İctimai o demäkdir ki, bu cür müzakirälär mütläq şäkildä ictimaiyyätin iştirakı ilä vä ictimaiyyätä açıq şäkildä aparılmalıdır. Ägär kimsä “Facebook”da qapalı bir qrup yaradıb ictimai müzakirä täşkil etdiyini iddia edirsä, bu, äslindä, ictimai sözünün fälsäfäsindän uzaq düşmäk demäkdir. Yäni, ictimai o demäkdir ki, açıqdır, här käs, ümumiyyätlä, ictimaiyyät burda iştirak edä bilär vä etmäk dä haqqıdır. Ägär bu haqq tanınmırsa, bu haqq mähdudlaşdırılırsa, täbiidir ki, artıq sözlä ämäl üst-üstä düşmür. Bu, häm dä insan haqlarının pozulması kimi dä däyärländirilä bilär. Çünki ictimai müzakirälär cämiyyätin heç bir üzvünä qapalı olmamalıdır. Eyni zamanda, haqqında müzakirä gedän här hansı bir şäxs, siyasi qurum, yaxud da här hansı bir vahidlä bağlı orada müzakirälär aparılırsa, qarşı täräfin özünü ifadä etmäsinä haqq tanınmalıdır. Yäni, istänilän vaxt hämin şäxs vä ya siyasi qrup orada iştirak edib, öz mövqeyini bildirmäk haqqına malikdir.

– Bäs, açıq qruplara üzvlüklä bağlı müraciätlärin cavablandırılması üçün konkret vaxt varmı? Yäni, bunun proseduru necädir?

– Äslindä, bu da bir etik mäsälädir. Yäni, ägär hämin qrup aktivdirsä, orada müzakirälärä gedirsä, qrupa müraciät edän şäxsin müraciäti hämin qrupun ana sähifäsindä därhal gözä çarpır. Qrupun inzibatçıları hämin şäxsin üzvlük müraciätini täsdiqläyä bilärlär. Yäni, qrupların inzibatçıların üzvlüyä müraciät etmiş şäxsi görmämäsi mümkün deyil. Eyni zamanda, göräräk täsdiqlämirlärsä, artıq bu “Faceebok”un mahiyyätinä zidd bir häräkätdir.

– Ümumiyyätlä, bir şäxs neçä ad altında “Facebook”da qeydiyyatlan keçä bilär? Bunun bir mähdudiyyäti varmı, yoxsa…

– Mäsälä bundadır ki, “Facebook”un siyasätindä saxta adlar altında qeydiyyatdan keçmäk yasaqdır. Yäni, här käs öz fiziki kimliyi ilä, öz adı vä soyadı ilä oradan qeydiyyatdan keçmälidir. Saxta ad altında qeydiyyatdan keçmäk yolverilmäzdir, qeyri-etikdir. Lakin bäzi adamlar çoxsaylı saxta adlarla qeydiyyatdan keçirlär vä hätta belä demäk mümkünsä siyasi müzakirälärdä bir növ ortalığı qarışdırmaq üçün müxtälif täxribatlara äl atırlar.

– Ägär siz deyän kimi bu cür çoxsaylı saxta adlarla qeydiyyatdan keçmäk täcrübäsi varsa, o zaman guya çoxsaylı üzvlärinin olduğunu iddia edän hämin qapalı qrupların yaradıcılarının da bu “metod”dan yararlandıqlarını demäk olarmı? Yäni, mümkündürmü ki, hämin qruplar, äslindä, real olaraq 10, yaxud 20 üzvä malikdirlär. Sadäcä saxta adlar hesabına bu onluq vä ya iyirmilik “çoxaldılıb”?

– Tamamilä mümkündür. O mänada ki, eyni adam oturub müxtälif adlar altında “Facebook”da özünä 20-30 hesab aça bilär. Hämin 20 saxta adın 20-ni dä öz qrupuna älavä edä bilär. Beläliklä, tutaq ki, bu cür 100 näfärlik şäbäkä bir gündä guya 2000 näfäri qrupa üzv edä bilär. Amma äslinä qalanda hämin qrupda real olaraq cämi hämin 100 näfär olur. Bu şişirtmädir vä bäziläri bununla iddia etmäk istäyirlär ki, guya çox böyük qruplar yaradıblar. Lakin bu istänilän halda heç bir insana başucalığı gätirän häräkät deyil.

Nadir AZÄRİ

Qaynaq: Yeni Azärbaycan

Oxunma sayı: 3459
Share