A.Häsrätin “Bir äsgärin yaşantıları” adlı kitabı haqqında

Vasif Älihüseyn

Keçän ay Bakı Slavyan Universitetinin yaradıcılıq fakulitäsinin täläbäläri olaraq, täläbä yoldaşımız, gänc yazar Särdar Amindän Xaçmaz rayonuna dävät aldıq. Mäqsäd Xaçmaz rayon televiziyasında yayımlanan “Yeni sähifä” verilişindä iştirak etmäk, bir dä rayon yazarları ilä görüş idi.

Mayın 19-u Xaçmaz rayonuna yola düşdük. Rayona çatdıqdan sonra ilk görüşümüz rayon kitabxanasında fäaliyyät göstärän “Ulduzlar” ädäbi mäclisindä oldu. Biz “Ulduzlar” ädäbi mäclisindä maraqlı bir görüş keçirdik. Görüşdä tanınmış jurnalist Azär Häsrätlä dä äyani olaraq tanış olduq. Düzdür, Azär müällimi bir jurnalist olaraq mätbuatdan yaxşı tanıyıram. Amma ilk däfä äyani tanışlığımız mähz Azär müälllimin doğulub boya-başa çatdığı Xaçmaz rayonunda oldu. Görüşdä Azär müällim çoxdandır ki, üzärindä işlädiyi vä bu gün artıq oxucular üçün maraq doğuran “Bir äsgärin yaşantıları” adlı kitabını rayon yazarları üçün täqdim edirdi.

Mäncä, Azär müällimin yadında yaxşı qalaram. Çünki hämin görüşdä gänclär arasında ilk çıxış edän män olmuşdum vä çıxışım mäclisdä canlanmaya säbäb olmuşdu. Görüşdä mänä iki kitab – “Ulduzlar” ädäbi mäclisinin yenicä därc etdiyi “Duyğu yarpaqları” almanaxı vä bir dä Azär müällimin “Bir äsgärin yaşantıları” hädiyyä olundu. “Duyğu yarpaqları” almanaxını Xaçmazdan Bakıya qayıdarkän avtobusta varaqlasam da istädiyimi tapmadım. Bu hislär mändä elä bir täässürat yaratdı ki, “Bir äsgärin yaşantıları” kitabı da beläcä maraqsız olacaq. Düşünürdüm ki, “Azär müällimdir dä, äsgärlik xatirälärini yazıb, biz dä äsgärlik çäkmişik, burda maraqlı nä var ki?”

Bir bazar günü

Dediyim kimi, bir bazar günüydü. Sähär durub şähärä gedirdim vä çalışdığım KarabakhInfo.com elektron jurnalı üçün intervyu hazırlamalıydım. Hämişäki kimi yol boyu boş vaxtlarım çox olacaqdı vä bu vaxtı näsä oxumalıydım. Kitab räfimi eşälädim vä elä älimä keçän “Bir äsgärin yaşantıları” kitabı oldu. Kitabı çantama qoyub şähärä yollandım. Metroya mindikdän sonra kitabın ilk sähifälärini oxumağa başladım. Kitab mänä o qädär maraqlı gäldi ki, hämişäki kimi metroya daxil olan bir neçä qıza baxmağı belä qaçırdım. Hämin gün kitabın yüz sähifäsini, sonra isä işdän sonra iki gün “Heydär Äliyev” parkına yollanıb tamamını oxuyub bitirdim. Çünki kitabı oxuduqca öz äsgärlik günlärimi xatırladım vä häm dä bu xatirälär bir-birinä çox bänzäyirdi.

Başında Äfqanıstan sevdası

Härbi xidmätä yola düşän 18 yaşlı gänc Azär härbi xidmätini Almaniyada çäkmäli olur. Amma bu onu çox düşündürür. Çünki härbi xidmätä yollananda onun bir arzusu var idi: Äfqanıstana yollanmaq vä ordakı döyüşlärdä iştirak etmäk. Bu arzunu o, dünyaya göz açdığı Dädäli kändindän aparmışdı vä bu arzunu dostu İlqara deyändä İlqar onu qınamışdı. Amma tale elä gätirir ki, İlqar Äfqanıstanda, Azär isä Almaniyada härbi xidmät keçmäli olur. Azär Almaniyada da pis härbi xidmät keçmir. İki illik härbi xidmäti dövründä bir çox väzifälärdä çalışır. Amma Äfqanıstana, döyüş bölgäsinä yollanmaq onu härbi xidmäti boyunca düşündürür. Burda yazıçı gänc Azärin mähz şähärä yox, döyüş bölgäsinä yollanmaq istäyi ilä bu günümüzä dä işarä edir.

Millätlär içindä Azärbaycan äsgärlärinin qäläbäsi

Kitabı oxuduqca öz äsgärliyimlä gänc Azärin keçdiyi härbi xidmät yolları özümdän xäbärsiz bir-biriläri ilä müqayisä olunurdu. Burada millätlär arasındakı räqabät, millät başçılarının täyin olunması, keçirilän toplantılar ilk ävvällär adamda bir xarici filmdäki döyüşçü qrupları xatırladır. Burada da hämişä olduğu kimi Azärbaycanlı äsgärlär öndä gedir. Burada onları heç bir millätin nümayändäsi – ermäni, rus vä digär millätlärin äsgärläri ilä sähv salmır vä bunun ona nä qädär baha başa gäläcäyini anlayır. Bu hadisälär täbii ki, bizim äsgärliyimiz dövründä olmayıb. Biz artıq müstäqil dövlätdä yaşayırıq vä öz torpağımızda bir Azärbaycan äsgäri olaraq bir-birimizin ätini yeyäsi deyilik ki?

Kitab täkcä xatirälärlä yox, tarixi hadisälärlä dä zängindir

Gänc Azär hälä 1986-cı ildä ermänilärin bizim düşmanımız olduğunu äsgär yoldaşlarına xatırladaraq onlara Dädäli kändindä baş verän 1905-ci il hadisälärini danışır.

Gänc Azär 1987-ci il, oktyabr ayının son günlärindä dostları ilä härbi hissänin häyätindä gäzärkän düz baş qärargahın önündä qurulmuş lövhädä näsä däyişikliyin olduğunu färq edir. Bu, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Märkäzi Komitäsi Siyasi Bürosu üzvlärinin portretläri asılan lövhä olur ki, burada da Azär näyinsä çatışmadığını hiss edir. Azärbaycan Kommunist Partiyasının rähbäri kimi Respublikaya başçılıq etmiş, sonradan – 1982-ci ildä Moskvaya dävät ediläräk burada SSRİ Nazirlär Kabineti sädrinin müavini väzifäsinä täyin edilmiş Heydär Äliyevin şäkli lövhädän çıxarılıbmış. Sonradan bälli olur ki, SSRİ-yä başçılıq edän Mixail Qorbaçovun da täşäbbüsü ilä rus olmayan az saylı yüksäk väzifä sahiblärindän biri Heydär Äliyev Sov.İKP MK Siyai Bürosunun üzvlüyündän uzaqlaşdırılıb. Bu, gänc vätänpärvär Azäri çox sarsıdır. Ancaq maraqlısı odur ki, Heydär Äliyevin başına gälänlär härbi hissädäki ermäniläri dä ämälli-başlı sevindir.

Güldüyüm vä ağladığım sähnälär

Desäm ki, kitabın bir yerindä doyunca gülmüşäm vä bir yerindä dä ağlamışam, bälkä dä gülmäyimä inanıb ağlamağıma inanmayacaqsınız. Ävväldä demişdim axı, kitabı parkda oxuyurdum vä oturduğum oturacaqda yalnız män yox, istirahät üçün bir çox insanlar äyläşmäkdä idi. Äsärdä gänc Azärin başına gülmäli hadisälär dä gälir, onlardan biri dä Azärin doğum günü – avqustun 3-ü baş verir. Äsgär yoldaşları ilä doğum gününü qeyd edän Azär “içkili” halda komandiri täräfindän yaxalanır. Komandir isä onların här birinä on zärbä cäza käsir. Hämin sähnäni yazıçı elä qälämä alıb ki, özündän asılı olmayaraq gülmäyä bilmirsän. Män güldükcä yanımda oturacaqda äyläşän insanlar da mänä gözaltı baxırdılar.

Amma bu gülmäyin ardından az keçmädi ki, ağlamaq da gäldi. Bu, Azärin härbi xidmäti başa vurub evä gäläräk atasını evdä görmämäsidir ki, burada bir anlıq özüm gözümün qabağına gäldim. Çünki män dä härbi xidmätdän qayıdanda nänämin rähmätä getmäsinin säkkizinci günü idi…

Evdä hamı ona atasının säfärdä olduğunu desä dä, Azärdä bu, şübhälär yaradır. Demäk olar ki, Azär atasının rähmätä getdiyini anlayır vä sabah durub täkbaşına qäbristanlığa gedäräk atasının mäzarını tapır. Oturub doyunca ağlayır vä sonra yan-yöräsindä o, äsgärlikdä olduğu vaxta dünyasını däyişän kändlilärini görür. Sonra dostu İlqarla görüşür. Beläcä äsär sona yetir. Bax, elä indi Azär “Bir äsgärin yaşantıları” kitabını atası Hacıqulu Abdulla oğlunun äziz xatiräsinä ithaf edir.

Bu, jurnalist Azär Häsrätin ilk kitabıdır. Bu kitabda Azär Häsrät oxucusu üçün hämin illärdäki tarixi hadisälärdän xäbär verä bilirsä, kitabda oxucusunun halını däyişä bilirsä, demäli o, ilk kitabında ilk uğurunu qazanıb. Azär müällimä yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq, täbii ki, yaradıcı dostu olaraq. Güman ediräm ki, incimäz; yuxarıda sadaladıqlarım bir gänc yazarın kitabdan sonrakı täässüratları idi.

Kitabın üz vä arxa qapağı

Kitabın üz vä arxa qapağı

Oxunma sayı: 1334
Share